ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ جي عالمي سياست ۾ آمريڪا پاڻ کي واحد عالمي طاقت (Superpower) طور مڃرائڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي. ان ڪوشش ۾ لاطيني آمريڪا هميشه کان آمريڪي اثر هيٺ رهيو آهي، جتي وينزويلا هڪ اهم مثال آهي. تيل سان مالا مال هِي ملڪ، جنهن پنهنجي قومي خودمختياري، سوشلسٽ پاليسين ۽ آمريڪي بالادستيءَ کان آزاديءَ جو اعلان ڪيو، آمريڪا لاءِ مسلسل چئلينج بڻيل رهيو آهي. تازن سالن ۾ وينزويلا خلاف آمريڪي الزام، صدر نڪولس مادورو جي گرفتاري بابت اعلان، حڪومت جي تبديليءَ جون ڪوششون ۽ مبينا حملا عالمي سياست کي نئين بحران ڏانهن ڌڪي رهيا آهن.
آمريڪا سرڪاري سطح تي صدر نڪولس مادورو تي منشيات جي اسمگلنگ، دهشتگرد تنظيمن سان لاڳاپن ۽ ڪرپشن جا الزام هنيا آهن. 2020ع ۾ آمريڪي انصاف کاتي مادورو سميت وينزويلا جي ڪجهه اعليٰ عملدارن تي فرد جرم لاڳو ڪئي، جنهن کي وينزويلا مڪمل طور رد ڪندي ان کي سياسي سازش قرار ڏنو. ان کان سواءِ، 2020ع ۾ ”آپريشن گيڊيئن“ نالي هڪ ناڪام فوجي ڪوشش سامهون آئي، جنهن ۾ آمريڪي نجي سيڪيورٽي ڪمپني سان لاڳاپيل ماڻهن تي الزام لڳايو ويو ته هو صدر مادورو کي اغوا يا حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ چاهيندا هئا. جيتوڻيڪ آمريڪي حڪومت سڌي شموليت کان انڪار ڪيو، پر لاطيني آمريڪا ۽ دنيا جي ڪيترن مبصرن ان کي آمريڪي بالادستيءَ جي هڪ ٻي ڪوشش قرار ڏنو.
وينزويلا ۽ آمريڪا جي تڪرار جي جڙ تيل، سياسي خودمختياري ۽ نظرياتي اختلافن ۾ آهي. 1999ع ۾ هوگو شاويز جي اقتدار ۾ اچڻ کانپوءِ وينزويلا سوشلسٽ پاليسين اختيار ڪيون، تيل جي صنعت قوميائي وئي ۽ آمريڪي ڪمپنين جو اثر گهٽايو ويو.
شاويز ۽ پوءِ مادورو، کليل نموني آمريڪي سامراجيت جي مخالفت ڪئي، ڪيوبا، روس، چين ۽ ايران سان لاڳاپا مضبوط ڪيا. ان ردعمل ۾ آمريڪا اقتصادي پابنديون لاڳو ڪيون، سفارتي دٻاءُ وڌايو ۽ مخالف سياسي ڌرين جي حمايت ڪئي. 2019ع ۾ خوان گوائيدو کي ”عبوري صدر“ طور تسليم ڪرڻ به ان ئي ٽڪراءُ جو حصو هو.
روس وينزويلا کي آمريڪي دٻاءُ خلاف هڪ اهم اتحادي سمجهي ٿو. ماسڪو واضح طور چيو آهي ته وينزويلا جي خودمختياريءَ ۾ مداخلت بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي آهي. روس نه صرف سفارتي سطح تي، پر فوجي ۽ معاشي تعاون ذريعي به مادورو حڪومت جي حمايت ڪئي آهي. روس لاءِ وينزويلا آمريڪا جي ”پٺئين صحن“ ۾ طاقت جو توازن قائم ڪرڻ جو ذريعو آهي.
چين به وينزويلا ۾ وڏيون سيڙپڪاريون ڪيون آهن، خاص طور تي توانائي ۽ انفراسٽرڪچر ۾. بيجنگ آمريڪي پابندين کي غيرقانوني قرار ڏيندي، ڳالهين ۽ سفارتڪاري ذريعي مسئلن جي حل تي زور ڏنو آهي. چين لاءِ هِي تڪرار آمريڪي يڪطرفي پاليسين خلاف عالمي اصولن جو امتحان آهي.
يورپي يونين جو رويو ڪجهه حد تائين ورهايل رهيو آهي. ڪجهه ملڪ آمريڪي موقف جي ويجهو رهيا، جڏهن ته ٻين وينزويلا ۾ پرامن ڳالهين ۽ چونڊن تي زور ڏنو. يورپي يونين مجموعي طور فوجي مداخلت جي مخالفت ڪئي، پر انساني حقن ۽ سياسي سڌارن بابت خدشا ظاهر ڪيا. وينزويلا خلاف آمريڪي جارحيت، جيڪڏهن فوجي صورت اختيار ڪري ٿي، ته اها رڳو هڪ علائقائي جنگ نه رهندي. روس ۽ چين جهڙيون طاقتون، جيڪي اڳ ئي آمريڪا سان يوڪرين، تائيوان ۽ وچ اوڀر تي اختلاف رکن ٿيون، شايد خاموش نه رهن.
اهڙي صورتحال ۾:
* عالمي طاقت بلاڪن ۾ ورهائجي سگهي ٿي.
* گڏيل قومن جو ڪردار وڌيڪ ڪمزور ٿي سگهي ٿو.
* ٿڌي جنگ جهڙو ماحول ٻيهر جنم وٺي سگهي ٿو.
عالمي امن، جيڪو اڳ ئي ڪيترن تڪرارن سبب خطري ۾ آهي، وڌيڪ غير يقيني ٿي سگهي ٿو.
تاريخ شاهد آهي ته زبردستي حڪومتون بدلائڻ جا نتيجا اڪثر تباهه ڪن رهيا آهن. عراق، ليبيا ۽ افغانستان ان جا واضح مثال آهن.
وينزويلا ۾ جيڪڏهن حڪومت جي تبديلي زبردستي ڪئي وئي ته:
* سياسي افراتفري وڌندي.
* گهرو ويڙهه جو خطرو پيدا ٿيندو.
* تيل جي صنعت تباهه ٿي سگهي ٿي.
* عام شهري وڌيڪ غربت ۽ بدامني جو شڪار ٿيندا.
اهڙي تبديلي شايد آمريڪي مفادن لاءِ عارضي فائدي واري هجي، پر ملڪ ۽ علائقي لاءِ ڊگهي مدي ۾ نقصانڪار ثابت ٿيندي.
اڄ دنيا هڪ خطرناڪ دور مان گذري رهي آهي، جتي وڏيون طاقتون هٿيارن جي ڊوڙ ۾ مصروف آهن. اربين ڊالر جنگي هٿيارن، ايٽمي ميزائلن ۽ نون فوجي اتحادَن تي خرچ ڪيا پيا وڃن، جڏهن ته:
* غربت وڌي رهي آهي.
* موسمي تبديلي ڌرتيءَ کي خطري ۾ وجهي رهي آهي.
* صحت ۽ تعليم نظرانداز ٿي رهي آهي.
جيڪڏهن جنگي جنون جاري رهيو ته:
* ايٽمي جنگ جو امڪان وڌندو.
* ماحولياتي تباهي ناقابلِ واپسي ٿي سگهي ٿي.
* انسانيت جو وجود خطري ۾ پئجي سگهي ٿو.
وينزويلا ۽ آمريڪا جو تڪرار رڳو ٻن ملڪن جو مسئلو ناهي، پر اهو عالمي طاقت جي سياست، خودمختياري ۽ عالمي امن جو امتحان آهي. آمريڪي جارحيت، پابنديون ۽ حڪومت جي تبديليءَ جون ڪوششون دنيا کي وڌيڪ غير محفوظ بڻائي رهيون آهن. روس، چين ۽ يورپي يونين جو ڪردار هن بحران ۾ اهم آهي، پر اصل ذميواري عالمي برادري تي آهي ته اها جنگ بدران ڳالهين، احترام ۽ انصاف جو رستو اختيار ڪري.
جيڪڏهن دنيا هٿيارن بدران انسان تي سيڙپڪاري نه ڪئي، ته سوال رڳو وينزويلا جو نه رهندو، پر سڄي ڌرتيءَ جي قسمت خطري ۾ پئجي ويندي.