اسلام آباد ۾ آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ٿيندڙ ڳالهيون جيڪڏهن ڪاميابي سان پنهنجي منطقي انجام تائين پهچي وڃن ٿيون، ته اها رڳو هڪ سفارتي ڪاميابي نه هوندي، پر پاڪستان جي عالمي حيثيت، ڪردار ۽ سڃاڻپ ۾ هڪ بنيادي تبديلي جو سبب بڻجي سگهي ٿو۔ دنيا جي سياست ۾ اهڙا موقعا گهٽ ايندا آهن، جتي ڪو ملڪ هڪ تڪراري خطي ۾ امن جو مرڪز بڻجي اڀري ۽ پاڪستان هن وقت اهڙي ئي هڪ تاريخي موڙ تي بيٺل نظر اچي ٿو۔
گذريل ڪجهه ڏهاڪن کان پاڪستان کي عالمي سطح تي گهڻو ڪري سيڪيورٽي مسئلن، دهشتگردي ۽ سياسي عدم استحڪام جي حوالي سان ڏٺو ويو آهي۔ پر جيڪڏهن اسلام آباد ۾ ٿيندڙ ڳالهيون ڪامياب ٿي وڃن ٿيون، ته پاڪستان لاءِ اهو هڪ موقعو هوندو ته هو پنهنجي هن پراڻي تصوير کي تبديل ڪري، ۽ پاڻ کي هڪ ذميوار، بااثر ۽ سفارتي طور تي مضبوط ملڪ طور پيش ڪري۔سڀ کان پهرين، اهڙي ڪاميابي پاڪستان کي عالمي سطح تي هڪ “مصالحت ڪندڙ ملڪ” (Mediator State) جي حيثيت ڏئي سگهي ٿي۔ دنيا ۾ ڪجهه ئي ملڪ آهن، جيڪي وڏين طاقتن يا دشمن ملڪن جي وچ ۾ ڳالهيون ڪرائڻ جي صلاحيت ۽ اعتماد رکن ٿا۔ جيڪڏهن پاڪستان آمريڪا ۽ ايران جهڙن ملڪ جي وچ ۾ ڪامياب ٺاهه ڪرائي ٿو، ته ان سان عالمي برادري جو اعتماد پاڪستان تي وڌي ويندو۔ مستقبل ۾ به ٻين تڪرارن، جهڙوڪ وچ اوڀر يا ايشيا جي ٻين علائقن ۾، پاڪستان کي هڪ اهم ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ سڏيو وڃي سگهجي ٿو۔
ٻئي طرف، هن ڪاميابي جا سڌا اثر پاڪستان جي معيشت تي به پئجي سگهن ٿا۔ عالمي سياست ۾ اعتبار وڌڻ سان گڏ عالمي مالياتي ادارا، سيڙپڪار ۽ واپاري حلقا پاڪستان کي وڌيڪ محفوظ ۽ پرڪشش مارڪيٽ طور ڏسڻ لڳندا۔ چين، سعودي عرب، گڏيل عرب امارات ۽ ٻين دوست ملڪن جي سيڙپڪاري ۾ اضافو ٿي سگهي ٿو۔ خاص طور تي چين پاڪستان اقتصادي راهداري (CPEC) جهڙن منصوبن ۾ وڌيڪ رفتار اچي سگهي ٿي، جيڪا پاڪستان جي معاشي بحالي لاءِ انتهائي اهم آهي۔
ان کان علاوه، پاڪستان جي اسٽرٽيجڪ اهميت به وڌي ويندي۔ پاڪستان اڳ ئي هڪ اهڙي جغرافيائي پوزيشن تي بيٺل آهي، جتي ڏکڻ ايشيا، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر هڪٻئي سان ڳنڍجن ٿا۔ جيڪڏهن پاڪستان سفارتي سطح تي به پنهنجو اثر وڌائي ٿو، ته هو رڳو هڪ جغرافيائي پل نه، پر هڪ سياسي ۽ سفارتي پل به بڻجي سگهي ٿو۔ اهڙي صورتحال ۾ وڏيون طاقتون پاڪستان کي نظرانداز ڪرڻ جي قابل نه رهنديون، ۽ هر اهم فيصلي ۾ پاڪستان جي راءِ کي اهميت ملندي۔عالمي فورمز تي به پاڪستان جو وزن وڌي سگهي ٿو۔ گڏيل قومن جي اداري ۽ ٻين عالمي پليٽ فارمن تي پاڪستان وڌيڪ اعتماد سان پنهنجو موقف پيش ڪري سگهندو۔ خاص طور تي ڪشمير جهڙي مسئلي تي، پاڪستان کي وڌيڪ اخلاقي ۽ سفارتي قوت حاصل ٿي سگهي ٿي، ڇو ته هڪ امن ڪرائيندڙ ملڪ جي حيثيت سان سندس آواز وڌيڪ اثرائتو بڻجي ويندو۔
پر هن سڄي تصوير جو هڪ ٻيو رخ به آهي، جنهن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي۔ اهڙي ڪاميابي سان گڏ پاڪستان تي دٻاءُ به وڌي سگهي ٿو۔ آمريڪا ۽ ايران ٻئي پاڪستان کان وڌيڪ توقعون رکندڙ بڻجي سگهن ٿا، ۽ پاڪستان لاءِ ٻنهي سان متوازن لاڳاپا برقرار رکڻ هڪ ڏکيو ڪم ٿي سگهي ٿو۔ جيڪڏهن پاڪستان ڪنهن هڪ پاسي وڌيڪ جهڪيو، ته ٻئي پاسي سان تعلقات متاثر ٿي سگهن ٿا، جيڪو سفارتي لحاظ کان هڪ وڏو چئلينج هوندو۔اندروني سطح تي به هن ڪاميابي جا سياسي اثر ٿي سگهن ٿا۔ ملڪ اندر مختلف سياسي ڌريون هن عمل کي پنهنجي پنهنجي نظر سان ڏسنديون، ۽ شايد حڪومت تي تنقيد به ڪن ته اها ڪنهن خارجي دٻاءُ هيٺ ڪم ڪري رهي آهي۔ اهڙي صورتحال ۾ حڪومت لاءِ ضروري هوندو ته هو شفاف پاليسيون اختيار ڪري، ۽ قومي مفاد کي اوليت ڏئي۔
سيڪيورٽي جي حوالي سان به خطرا وڌي سگهن ٿا۔ جڏهن ڪو ملڪ عالمي سطح تي اهم ڪردار ادا ڪرڻ لڳي ٿو، ته هو ڪجهه شدت پسند گروهن يا مخالف قوتن لاءِ “Target” به بڻجي سگهي ٿو۔ ان ڪري پاڪستان لاءِ ضروري هوندو ته هو پنهنجي اندروني سيڪيورٽي کي وڌيڪ مضبوط بڻائي، ۽ ڪنهن به امڪاني خطري کي منهن ڏيڻ لاءِ تيار رهي۔ اصل سوال اهو آهي ته ڇا پاڪستان هن موقعي کي ڊگهي مدي واري ڪاميابي ۾ تبديل ڪري سگهي ٿو يا نه؟ تاريخ ٻڌائي ٿي ته ڪيترائي ملڪ عارضي ڪاميابيون حاصل ڪندا آهن، پر انهن کي مستقل فائدي ۾ تبديل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي ويندا آهن۔ جيڪڏهن پاڪستان صرف هن هڪ واقعي تائين محدود رهي ٿو، ته اها ڪاميابي وقت سان گڏ ختم ٿي سگهي ٿي۔ پر جيڪڏهن پاڪستان هڪ واضح، متوازن ۽ مستقل سفارتي پاليسي اختيار ڪري ٿو، ته هو هن موقعي کي پنهنجي عالمي حيثيت ۾ مستقل واڌ ۾ تبديل ڪري سگهي ٿو۔ ان لاءِ پاڪستان کي گهرجي ته هو
پنهنجي خارجي پاليسي ۾ تسلسل پيدا ڪري، اندروني استحڪام کي يقيني بڻائي، ۽ معاشي سڌارن تي ڌيان ڏئي۔ سفارتڪاري، معيشت ۽ سيڪيورٽي—اهي ٽيئي عنصر گڏجي ئي ڪنهن ملڪ کي عالمي سطح تي مضبوط بڻائين ٿا۔ آخر ۾ اهو چئي سگهجي ٿو ته اسلام آباد ۾ ٿيندڙ ڳالهيون پاڪستان لاءِ هڪ “ٽيسٽ ڪيس” آهن۔ جيڪڏهن اهي ڪامياب ٿين ٿيون، ته پاڪستان وٽ اهو موقعو هوندو ته هو پاڻ کي دنيا ۾ هڪ نئين سڃاڻپ ڏئي—هڪ اهڙي ملڪ جي حيثيت سان، جيڪو رڳو مسئلن جو شڪار نه، پر مسئلن جو حل به پيش ڪري سگهي ٿو۔
“جيڪڏهن اسلام آباد امن جو مرڪز بڻجي اڀري ٿو، ته پاڪستان عالمي سياست ۾ هڪ نئين دور جي شروعات ڪري سگهي ٿو—جتي سندس طاقت بندوق نه، پر ڳالهين جي ميز تي نظر ايندي.”