بين الاقوامي سياست ۾ ايران جو سوال ويهين صديءَ جي وچ کان هڪ مستقل تڪراري موضوع رهيو آهي. سرد جنگ کان وٺي اڄ جي عالمي نظام تائين، ايران هميشه سامراجي حڪمتِ عملين، علائقائي سياست ۽ اندروني سياسي جدوجهدن جي سنگم تي بيٺل رهيو آهي. خاص طور تي آمريڪا طرفان ايران تي وڌندڙ سياسي، معاشي ۽ فوجي دٻاءُ، ۽ ان سان لاڳاپيل حملي جون ڌمڪيون، نه رڳو وچ اوڀر پر سڄي عالمي معيشت تي اثرانداز ٿين ٿيون. هن پسمنظر ۾ ايران جي اندروني سياسي صورتحال، کاٻي ڌر جي تاريخي پارٽي تُودِه، ۽ ٻين جمهوري ۽ انساني حقن جي قوتن جو ڪردار انتهائي اهميت رکي ٿو.
آمريڪي سامراجي پاليسي ۽ ايران:
آمريڪا جي ايران بابت پاليسي بنيادي طور سامراجي مفادن، توانائي وسيلن جي ڪنٽرول ۽ علائقائي بالادستي سان جڙيل رهي آهي. 1953ع ۾ وزيراعظم محمد مصدق جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ کان وٺي، ايران ۽ آمريڪا جي لاڳاپن ۾ بي اعتمادي هڪ مستقل عنصر رهي آهي. اسلامي انقلاب (1979ع) کان پوءِ هي تضاد کلي دشمني ۾ تبديل ٿي ويو.
ايٽمي معاهدي (JCPOA) مان آمريڪا جو نڪرڻ ۽ پوءِ “وڌيڪ دٻاءُ” (Maximum Pressure) واري پاليسي، جديد دور جي معاشي جنگ جو هڪ مثال آهي. پابندين جو مقصد ظاهري طور رياست کي ڪمزور ڪرڻ ٻڌايو وڃي ٿو، پر عملي طور انهن جو سڀ کان وڏو بار ايراني عوام تي پوي ٿو. خوراڪ، دوائن، روزگار ۽ سماجي سهولتن تائين رسائي محدود ٿي وڃي ٿي، جنهن سان سماجي اڻبرابري وڌي ٿي.
آمريڪا ۽ ان جا اتحادي، خاص طور اسرائيل، بار بار ايران خلاف فوجي ڪارروائيءَ جون ڌمڪيون ڏيندا رهيا آهن. اهڙي ڪنهن به حملي جا نتيجا رڳو ايران تائين محدود نه رهندا. ايران جو جاگرافيائي مقام، خاص طور هرمز جي سوڙھي لنگھہ تي ان جو اثر، عالمي توانائي نظام لاءِ انتهائي اهم آهي. فوجي تڪرار جي صورت ۾ نه صرف ايران جي تيل پيداوار متاثر ٿيندي، پر نار وارن ملڪن مان تيل جي ترسيل به خطري ۾ پئجي سگهي ٿي. اهو خطرو عالمي منڊين ۾ عدم استحڪام پيدا ڪري سگهي ٿو، جنهن جا نتيجا مهانگائي، معاشي سست رفتاري ۽ سماجي بحرانن جي صورت ۾ ظاهر ٿيندا. تيل جديد سرمائيدار معيشت جو بنيادي ستون آهي. جيڪڏهن ايران خلاف جنگ شروع ٿي يا هرمز جي سوڙھي لنگھہ ۾ رڪاوٽ پيدا ٿئي ٿي، ته عالمي تيل جي فراهمي ۾ شديد گھٽتائي پيدا ٿيندي. معاشي ماهرن موجب، اهڙي صورتحال ۾ تيل جون قيمتون اوچتو وڌي سگهن ٿيون، جنهن سان عالمي مارڪيٽن ۾ غير يقيني صورتحال پيدا ٿيندي.
اهو اضافو صرف توانائي شعبي تائين محدود نه رهندو، پر صنعت، ٽرانسپورٽ، زراعت ۽ خوراڪ جي شعبي تائين پکڙجي ويندو. ترقي پذير ملڪ، جيڪي اڳ ئي قرضن ۽ مهانگائيءَ جو شڪار آهن، وڌيڪ بحران ۾ مبتلا ٿي سگهن ٿا. اهڙي طرح ايران خلاف جنگ دراصل عالمي پورهيت طبقي خلاف هڪ اڻ سڌي جنگ بڻجي وڃي ٿي.
ايران جي اندروني سياسي ۽ سماجي صورتحال:
خارجي دٻاءُ جي باوجود، ايران جون اندروني سياسي حقيقتون گهڻ رخيون ۽ پيچيده آهن. رياستي طاقت مذهبي اشرافيه ۽ سيڪيورٽي ادارن جي هٿ ۾ مرڪوز آهي، جڏهن ته سماج اندر مختلف طبقاتي ۽ سياسي تضاد موجود آهن. مزدور طبقو، جيڪو گهٽ اجرتن، عارضي روزگار ۽ مهانگائيءَ جو شڪار آهي، بار بار احتجاج ۽ هڙتالن ذريعي پنهنجا مطالبا پيش ڪندو رهيو آهي. عورتن جون تحريڪون، خاص طور سماجي آزادي ۽ قانوني برابري لاءِ، جديد ايران جي سياسي شعور جو اهم حصو آهن. شاگرد، استاد ۽ اقليتي قوميتون به جمهوري حقن لاءِ جدوجهد ڪري رهيون آهن.
تُودِه پارٽي: نظرياتي تسلسل ۽ سياسي موقف:
تُودِه پارٽي ايران جي جديد سياسي تاريخ ۾ کاٻي ڌر جي سڀ کان اهم تنظيم رهي آهي. هن پارٽي مارڪسزم- ليننزم جي بنياد تي مزدور طبقي، قومي خودمختياري ۽ سامراج مخالف جدوجهد کي پنهنجي سياست جو مرڪز بڻايو. اسلامي انقلاب کان پوءِ تُودِه پارٽي کي شديد جبر جو منهن ڏسڻو پيو. ان جي تنظيم ٽوڙي وئي، اڳواڻن کي قيد ۽ جلاوطني ملي، پر پارٽي جو نظرياتي تسلسل برقرار رهيو. موجوده حالتن ۾ تُودِه پارٽي واضح طور تي ٻنهي شڪلين جي ظلم جي مخالفت ڪري ٿي:
* خارجي سامراجي مداخلت
* اندروني آمريت ۽ جمهوري حقن جي لتاڙ
پارٽي جو موقف آهي ته آمريڪي حملا يا پابنديون ايران جي عوام کي آزاد نٿيون ڪن، بلڪه رياستي قدامت پسندي کي وڌيڪ جواز مهيا ڪن ٿيون. حقيقي تبديلي صرف اندروني، عوامي ۽ جمهوري جدوجهد سان ئي ممڪن آهي.
جمهوري قوتون ۽ انساني حقن جا ادارا:
تُودِه پارٽي کان علاوه، ايران ۾ ڪيترائي جمهوري ۽ ترقي پسند نيٽ ورڪ موجود آهن، جيڪي سياسي آزادي، اظهار جي حق، صنفي برابري ۽ سماجي انصاف لاءِ ڪم ڪري رهيا آهن. انساني حقن جا ادارا، جيتوڻيڪ سخت رياستي نگراني هيٺ آهن، پر اهي سياسي قيدين، ڦاسين، تشدد ۽ ناانصافين بابت اھم ڪم ڪن ٿا. انهن ادارن جو ڪردار ٻٽو آهي: هڪ طرف اهي اندروني جبر کي وائکو ڪن ٿا، ۽ ٻي طرف اهي عالمي سامراجي قوتن کي اهو واضح ڪن ٿا ته انساني حقن جو نالو وٺي جنگ ڪرڻ، خود انساني حقن جي خلاف آهي.
ايران تي آمريڪي دٻاءُ ۽ جنگ جون ڌمڪيون جديد دور جي سامراجي سياست جو حصو آهن، جن جا اثر رڳو ايران تائين محدود نه آهن. عالمي تيل جي پيداوار، توانائي جي قيمتن ۽ مجموعي معاشي استحڪام تي انهن جا گهرا اثر پون ٿا. ساڳئي وقت، ايران جي اندر موجود جمهوري جدوجهد، تُودِه پارٽي ۽ ٻين ترقي پسند قوتن جو ڪردار اهو ثابت ڪري ٿو ته سماج اندر تبديليءَ جي صلاحيت زنده آهي. حقيقي امن، جمهوريت ۽ سماجي انصاف تڏهن ئي ممڪن آهن، جڏهن خارجي مداخلت ختم ٿئي، پابنديون هٽايون وڃن، ۽ ايران جي عوام کي پنهنجي سياسي مستقبل جو فيصلو ڪرڻ جو مڪمل حق ملي.