سائين جي. ايم. سيد (سيد غلام مرتضيٰ شاهه)، جيڪو سنڌي سياست، ادب ۽ ثقافت جو هڪ عظيم ۽ اثرائتو رھبر هو، ان سنڌي ٻولي، ادب ۽ قومي سڃاڻپ جي واڌ ويجهه لاءِ قائم ٿيندڙ اهم ادارن جي بنياد رکڻ ۾ مرڪزي ۽ بنيادي ڪردار ادا ڪيو. انھن ادارن ۾ سنڌي ادبي بورڊ شامل آهي،جيڪو 1951ع ۾ تعليم کاتي هيٺ هڪ اهم اداري طور قائم ڪيو ويو (بعد ۾ اهو سنڌ يونيورسٽي ۽ حڪومتِ سنڌ سان لاڳاپيل رهيو)، جنهن جو مقصد سنڌي ادب کي فروغ ڏيڻ ۽ سنڌي ٻولي، تاريخ، ثقافت ۽ لاڳاپيل موضوعن تي ڪتاب شايع ڪرڻ هو. سائين جي. ايم. سيد هن اداري جي قيام جو مکيه معمار ۽ محرڪ ھو. سنڌ ۾ تعليم واري وزير طور (1940ع واري ڏهاڪي ۾) ۽ پوءِ هڪ اهم دانشور جي حيثيت ۾، هن سنڌي ٻولي ۽ تعليم جي واڌاري لاءِ گھڻي جدوجهد ڪئي. هو 1954ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ جو چيئرمين پڻ رهيو. سندن ڪوششن سان سنڌي ادب ۽ ثقافت جي تحفظ ۽ ترقي لاءِ مضبوط ادارتي بنياد پيو، خاص طور تي اهڙي دور ۾، جڏهن قومي سطح تي اردوءَ کي هٿي ڏني پئي وئي.
سائين جي ايم سيد ٻين ادارن جي قيام ۾ به ساڳيو بنيادي ڪردار ادا ڪيو، جن ۾ سنڌ يونيورسٽي (جيڪا شروعاتي طور ڪراچي ۾ قائم ٿي) ۽ مختلف ثقافتي ۽ تعليمي قدمن لاءِ ڪيل ڪوششون شامل آهن.
بزمِ صوفياءِ سنڌ جو بنياد سائين جي. ايم. سيد 1966ع ۾ وڌو. ھن اھم فورم جي قيام جو مقصد اھو ھو:
* سنڌ جي صوفي روايتن کي فروغ ڏيڻ ۽ ٻيهر زندهه ڪرڻ، جن کي جي. ايم. سيد سنڌي سڃاڻپ جي حقيقي روحاني ۽ ثقافتي جوهر طور ڏسندو هو.
* صوفي تعليمات ــ محبت، رواداري، انسانيت، مذهبن جي برابري ۽ پرامن گڏيل زندگي کي اجاگر ڪرڻ، جيڪي شاهه عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست ۽ ٻين عظيم سنڌي صوفي شاعرن جي فڪر مان نڪتل آهن.
* صوفي ازم کي سنڌين لاءِ هڪ متحد ڪندڙ ثقافتي قوت طور پيش ڪرڻ، جيڪا سخت گير مذهبي تشريحن کان الڳ هجي ۽ مذهبي انتهاپسندي ۽ مرڪزيت پسند پاليسين جو متبادل بڻجي.
* صوفي فلسفي کي جديد سنڌي قومپرستي سان ڳنڍڻ، ۽ سنڌ کي فطري طور صوفي سرشتو رکندڙ ــ پرامن، وسيع النظري وارو ۽ روحاني طور مالا مال علائقو ڏيکارڻ.
سائين جي. ايم. سيد، جيڪو صوفي فڪر جو گهرو عاشق هو، هن پليٽ فارم ذريعي تصوف کي ثقافتي ۽ سياسي سجاڳي سان جوڙيو.
1947ع ۾ گڏيل هندستان جي ورهاڱي کان اڳ، سائين جي. ايم. سيد مختلف سياسي تحريڪن ۾ سرگرم رهيو، جن ۾ شامل آهن:
* خلافت تحريڪ (1920ع واري شروعاتي دور ۾)
* انڊين نيشنل ڪانگريس (مختصر عرصي لاءِ)
* آل انڊيا مسلم ليگ (1930ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ شموليت، ۽ سنڌ ۾ اهم اڳواڻ بڻيو.
* بمبئي پريزيڊنسي کان سنڌ جي الڳ صوبي لاءِ تحريڪ جي اڳواڻي (1936ع ۾ ڪاميابي)
* 1943ع ۾ سنڌ اسيمبلي مان پاڪستان ٺهراءُ منظور ڪرائڻ ۾ اهم ڪردار (اهو ٺھراءُ منظور ڪرڻ وارو سنڌ پهريون صوبو هو).
ورهاڱي کان اڳ واري هن دور ۾ سندن سياسي سرگرميون مسلم قومپرستي ۽ پاڪستان جي مطالبي سان ويجهي نموني ڳنڍيل هيون. تنهن هوندي به، سنڌي ثقافت، تصوف ۽ علائقائي سڃاڻپ ۾ سندس گهري دلچسپي ان وقت به واضح هئي. بزمِ صوفياءِ سنڌ جهڙيون تنظيمون (جيڪي گهڻو پوءِ 1966ع ۾ ٺهيون) انهيءَ ابتدائي فڪري بنياد تي بيٺل هيون، پر پاڪستان کان پوءِ واري دور ۾ قومي سياست کان مايوسيءَ کان پوءِ انهن کي سنڌي قومپرستي ۽ صوفي عالمگيريت ڏانهن موڙي ڇڏيو.
سائين جي. ايم. سيد جو نظريو ادبي ۽ ثقافتي تحفظ (سنڌي ادبي بورڊ جهڙن ادارن وسيلي) ۽ روحاني احيا (بزمِ صوفياءِ سنڌ ذريعي) جو حسين ميلاپ هو، جيڪو سندن زندگي ڀر سنڌي سڃاڻپ سان وابستگيءَ مان جنم ورتل هو. اها وابستگي، جيڪا ورهاڱي کان اڳ مسلم قومپرستي کان شروع ٿي، ۽ ورهاڱي کان پوءِ سنڌي ثقافتي ۽ سياسي شعور ۾ تبديل ٿي وئي.