آمريڪا طرفان وينزويلا تي حملو پيٽروڊالر بالادستي قائم رکڻ لاءِ آهي، هي معاملو نه منشيات بابت آهي، نه دهشتگردي بابت ۽ نه ئي جمهوريت بابت. هي اصل ۾ آمريڪي ڊالر جي بقا بابت آهي. گذريل پنجاهه سالن کان آمريڪا جي عالمي طاقت هڪ نظام تي بيٺل آهي، جنهن کي پيٽروڊالر چيو وڃي ٿو. هن نظام تحت دنيا ۾ وڪرو ٿيندڙ تيل جي قيمت آمريڪي ڊالر ۾ مقرر ڪئي وڃي ٿي، ۽ ان جي بدلي ۾ آمريڪا وڏن تيل پيدا ڪندڙ ملڪن کي فوجي تحفظ فراهم ڪري ٿو، خاص طور سعودي عرب کي. ڇو ته هر ملڪ کي تيل گهرجي، تنهن ڪري هر ملڪ کي ڊالر رکڻا پون ٿا. اهڙيءَ ريت ڊالر جي دنيا ۾ مستقل گهرج پيدا ٿئي ٿي، جنهن سان آمريڪا کي وڏي پيماني تي پئسا ڇاپڻ، فوجي خرچ هلائڻ، بجيٽ خسارو پورو ڪرڻ ۽ عالمي بالادستي قائم رکڻ جي سهولت ملي ٿي.
وينزويلا هن نظام لاءِ سڌي خطري طور سامهون آيو. وينزويلا وٽ 303 ارب بيرل ثابت ٿيل تيل جا ذخيرا آهن، جيڪي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهن، سعودي عرب کان به وڌيڪ، ۽ دنيا جي ڪل تيل جو لڳ ڀڳ ويهه سيڪڙو آهن. 2018ع ۾ وينزويلا اعلان ڪيو ته هو آمريڪي ڊالر کان آزاد ٿيندو. هن چين جي يوان ۾ تيل وڪڻڻ شروع ڪيو ۽ يورو، روبل ۽ ٻين ڪرنسين ۾ به تيل وڪڻڻ قبول ڪيو. هن کليل نموني ڊالر ۾ تيل واپار بند ڪيو، برڪس ۾ شامل ٿيڻ جي درخواست ڏني، چين سان سڌا ادائگي نظام ٺاهيا، جيڪي سويفٽ نظام کان ٻاهر هئا، ۽ اهڙو تيل ذخيرو رکندو هو، جيڪو ڏهاڪن تائين ڊي ڊالرائيزيشن کي سهارو ڏئي سگهي. هي سڀ ڪجهه آمريڪا لاءِ خطرناڪ هو، ڇو ته آمريڪي مالي نظام جو بنياد ئي پيٽروڊالر تي آهي.
2000ع ۾ صدام حسين اعلان ڪيو ته عراق تيل ڊالر بدران يورو ۾ وڪڻندو. 2003ع ۾ عراق تي حملو ٿيو، وڏي پيماني تي تباهي آئي، ڪڏهن به تباھي ڦھلائيندڙ هٿيارِ نه مليا، حڪومت تبديل ڪئي وئي ۽ عراقي تيل ٻيهر ڊالر ۾ وڪرو ٿيڻ لڳو. صدام حسين کي قتل ڪيو ويو. 2009ع ۾ معمر قذافي هڪ سون تي ٻڌل آفريقي ڪرنسي، گولڊ دينار، تيل واپار لاءِ تجويز ڪئي. بعد ۾ هيليري ڪلنٽن جون ليڪ ٿيل اي ميلون سامهون آيون، جن ۾ واضح ڪيو ويو ته هي منصوبو مداخلت جو وڏو سبب هو.
2011ع ۾ نيٽو ليبيا تي بمباري ڪئي، قذافي کي بي رحمي سان قتل ڪيو ويو، ليبيا تباهه ٿي ويو ۽ گولڊ دينار ختم ٿي ويو. هاڻي ساڳيو نمونو وينزويلا ۾ نڪولس مادورو سان نظر اچي ٿو. وينزويلا وٽ عراق ۽ ليبيا کان گڏيل طور پنج ڀيرا وڌيڪ تيل آهي. هو اڳ ئي يوان ۾ تيل وڪڻي رهيو هو، آمريڪي ڪنٽرول کان ٻاهر مالي نظام ٺاهي رهيو هو، برڪس ۾ شامل ٿيڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو، ۽ چين، روس ۽ ايران سان ويجهو ساٿ ۾ هو، جيڪي دنيا ۾ ڊي ڊالرائيزيشن جا اڳواڻ آهن. هي ڪو اتفاق ناهي. جڏهن به ڪو ملڪ سنجيدگي سان پيٽروڊالر کي چئلينج ڪري ٿو، ان کي حڪومت جي تبديلي جو منهن ڏسڻو پوي ٿو.
هي ڳالهه کليءَ طرح اسٽيفن ملر، آمريڪي هوم لينڊ سيڪيورٽي جي صلاحڪار، چئي، جنهن دعويٰ ڪئي ته وينزويلا جي تيل واري صنعت آمريڪي ڪمپنين ٺاهي هئي ۽ ان جو قومي بڻجڻ آمريڪي دولت جي تاريخ جي سڀ کان وڏي چوري آهي. ان جو مطلب اهو آهي ته آمريڪا سمجهي ٿو ته وينزويلا جو تيل ان جو آهي، ڇو ته هڪ صدي اڳ آمريڪي ڪمپنين ان کي ترقي ڏني هئي. جيڪڏهن اها منطق قبول ڪئي وڃي ته دنيا جو هر قومي وسيلو “چوري” بڻجي وڃي ٿو.
اصل مسئلو هي آهي ته پيٽروڊالر جو نظام اڳ ئي ڪمزور ٿي رهيو آهي. روس هاڻي تيل روبل ۾ وڪڻي ٿو. ايران ڪيترن سالن کان ڊالر کان سواءِ واپار ڪري رهيو آهي. سعودي عرب کليل نموني يوان ۾ واپار تي ڳالهائي رهيو آهي. چين سي آءِ پي ايس نالي پنهنجو سسٽم ٺاهيو آهي، جيڪو سويفٽ جو متبادل آهي ۽ 185 ملڪن ۾ 4,800 بينڪن سان ڳنڍيل آهي. برڪس پنهنجو الڳ ادائگي نظام ٺاهي رهيو آهي ۽ ايم برج منصوبو ملڪن کي پنهنجي ڪرنسي ۾ سڌي ۽ تيز واپار جي سهولت ڏئي ٿو. جيڪڏهن وينزويلا برڪس ۾ شامل ٿيو ته ڊي ڊالرائيزيشن تمام تيزي سان وڌندي.
هي حملو نه منشيات بابت آهي، ڇو ته وينزويلا آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ ڪوڪين جو هڪ سيڪڙو به فراهم نٿو ڪري. نه دهشتگردي بابت آهي، ڇو ته مادورو تي ڪنهن به دهشتگرد تنظيم هلائڻ جو ڪو ثبوت ناهي. نه جمهوريت بابت آهي، ڇو ته آمريڪا سعودي عرب جي مڪمل حمايت ڪري ٿو، جتي چونڊون ئي ناهن ٿينديون.
هي سڀ ڪجهه پنجاهه سال پراڻي نظام کي بچائڻ لاءِ آهي، جيڪو آمريڪا کي پئسا ڇاپڻ جي آزادي ڏئي ٿو، جڏهن ته باقي دنيا کي ڪم ڪرڻو پوي ٿو. هن جا نتيجا خطرناڪ آهن. روس، چين ۽ ايران هن کي هٿياربند جارحيت قرار ڏنو آهي. چين، جيڪو وينزويلا جو سڀ کان وڏو تيل خريد ڪندڙ آهي، اربين ڊالر خرچ ڪري رهيو آهي. برڪس جا ملڪ ڏسي رهيا آهن ته صرف ڊالر کان ٻاهر واپار ڪرڻ تي هڪ ملڪ تي حملو ڪيو ويو. پيغام صاف آهي: ڊالر کي چئلينج ڪندؤ ته سزا ملندي. پر هي پيغام شايد ابتو نتيجو ڏئي، ڇو ته هاڻي گلوبل سائوٿ جا ملڪ سمجهي رهيا آهن ته سندن بچاءُ تيزي سان اڳتي وڌڻ ۾ آهي، نه ڪي رڪجڻ ۾.
3 جنوري 2026ع تي وينزويلا تي حملو ٿيو ۽ مادورو گرفتار ٿيو. 3 جنوري 1990ع تي پاناما تي حملو ٿيو ۽ نورييگا گرفتار ٿيو. ڇٽيهه سال جو فرق، لڳ ڀڳ ساڳيو ڏينهن، ساڳيو منشيات وارو الزام، ۽ ساڳيو مقصد، وسيلن ۽ واپاري رستن تي ڪنٽرول. تاريخ پاڻ کي لفظي طور نه ورجائي ٿي، پر ساڳي سر ۾ ڳالهيون ضرور ڪري ٿي.هاڻي جيڪو ٿيڻ وارو آهي، اهو اڳ ئي واضح آهي. آمريڪي تيل ڪمپنيون واپس وينزويلا وڃڻ لاءِ تيار آهن. نئين حڪومت آندي ويندي ۽ وينزويلا جو تيل ٻيهر ڊالر ۾ وڪرو ٿيندو. وينزويلا هڪ ٻيو عراق يا ليبيا بڻجڻ جي خطري ۾ آهي. اصل سوال هي آهي ته جڏهن بمباري سان ڊالر جي بالادستي برقرار نٿي رکي سگهجي، جڏهن چين وٽ جواب ڏيڻ جي طاقت هوندي، جڏهن برڪس دنيا جي چاليهه سيڪڙو معيشت کي ڪنٽرول ڪندو ۽ ڊالر کي رد ڪندو، ۽ جڏهن دنيا سمجهي ويندي ته پيٽروڊالر تشدد سان قائم رکيو ويو آهي، تڏهن ڇا ٿيندو؟ جڏهن ڪنهن ڪرنسي کي زنده رکڻ لاءِ طاقت استعمال ڪرڻي پوي، ته اها ڪرنسي اڳ ئي زوال ۾ هوندي آهي. وينزويلا هن ڪهاڻي جي شروعات نه آهي، شايد هي ان جو انجام آهي.