وچ اوڀر جي ملڪن جي معيشت تي جيڪڏهن نظر وجهجي ته سڀ کان وڏو سهارو تيل رهيو آهي. سعودي عرب گڏيل عرب امارات ۽ قطر جهڙا ملڪ پنهنجي قدرتي وسيلن جي ڪري دنيا ۾ اهميت رکن ٿا. گذريل صدين ۾ جڏهن دنيا ۾ صنعتي انقلاب آيو ۽ گاڏين، جهازن، ڪارخانن ۽ مشينن کي هلائڻ لاءِ وڏي مقدار ۾ تيل جي ضرورت پئي، تڏهن انهن ملڪن جي اهميت آسمان سان ڳنڍجي وئي. انهن ملڪن جي زمين جي هيٺان لڪل خزانو يعني تيل ۽ گئس انهن کي دنيا جي دولت ۾ سڀ کان امير ملڪن ۾ آڻي بيهاريو. وڏا شهر ٺهيا، نوان هوائي اڏا، وڏا رستا، اوچيون عمارتون، جديد اسڪول، يونيورسٽيون ۽ صحت جا ادارا ٺهڻ لڳا. پر وقت سان گڏوگڏ هڪ سوال اڀريو ته ڇا هي دولت سدائين قائم رهندي؟ ڇا تيل هميشه لاءِ موجود رهندو؟اڄ جي دور ۾ جڏهن دنيا آبهوا جي تبديلي سان وڙهي رهي آهي ۽ ماحولياتي مسئلا وڌي رهيا آهن، تڏهن وچ اوڀر جا اهي ملڪ به سوچڻ تي مجبور ٿيا آهن ته تيل کان سواءِ به ڪو رستو اختيار ڪرڻ گهرجي. ڇو ته تيل هڪ محدود وسيلو آهي، جيڪو هڪ ڏينهن ختم ٿي سگهي ٿو. ان کان علاوه، تيل جي عالمي مارڪيٽ ۾ قيمتن جو وڌڻ ۽ گهٽجڻ انهن ملڪن جي معيشت کي غير يقيني بڻائي ڇڏيندو آهي. تنهن ڪري هاڻي اهي ملڪ نوان ذريعا ڳولي رهيا آهن ۽ پنهنجن ماڻهن لاءِ اهڙو مستقبل ٺاهڻ چاهين ٿا، جيڪو تيل کانسواءِ به محفوظ هجي،
سعودي عرب، جيڪو دنيا ۾ تيل جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ۽ برآمد ڪندڙ آهي، هاڻي ويزن 2030 نالي هڪ وڏي منصوبي تي ڪم ڪري رهيو آهي. هي منصوبو ملڪ کي صرف تيل تي ڀاڙڻ کان بچائڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي. ان تحت سعودي عرب شمسي توانائي تي وڏا منصوبا شروع ڪري رهيو آهي، ڇو ته ملڪ ۾ سڄو سال سج جي روشني موجود هوندي آهي. شمسي توانائي جي ذريعي نه رڳو بجلي پيدا ڪئي ويندي پر صنعتن، گهرن ۽ ڪارخانن کي به صاف توانائي مهيا ٿيندي. ان سان گڏوگڏ سعودي عرب سياحت تي به ڌيان ڏئي رهيو آهي. اهي پراڻن تاريخي ماڳن کي دنيا آڏو کولڻ چاهين ٿا، جيئن هزارين سياح اچي ملڪ جي معيشت ۾ حصو وٺن. اهڙي طرح ٽيڪنالاجي ۽ تعليم ۾ سيڙپڪاري ڪري نوجوانن کي نون شعبن ۾ نوڪريون ڏيڻ جو منصوبو آهي.
گڏيل عرب امارات جي ڳالهه ڪجي ته هي ملڪ اڳ ۾ ئي دنيا لاءِ جديديت ۽ ترقي جي علامت بڻجي چڪو آهي. دبئي ۽ ابوظبي جا وڏا هوائي اڏي، اوچيون عمارتون ۽ ڪاروباري مرڪز دنيا جي هر ڪنڊ مان ماڻهن کي ڇڪي آڻين ٿا پر هاڻي امارات به صرف تيل تي ڀاڙڻ بدران صاف توانائي تي ڌيان ڏئي رهيو آهي. دبئي ۾ ٺاهيل “محمد بن راشد المڪتوم سولر پارڪ” دنيا جي وڏن شمسي منصوبن مان هڪ آهي. هتي هزارين ميگاواٽ بجلي پيدا ڪرڻ جو هدف رکيو ويو آهي، جيڪو مستقبل ۾ ملڪ جي ضرورتن کي پورو ڪندو. گڏيل عرب امارات نوان صنعتي مرڪز قائم ڪري رهيو آهي، جتي روبوٽڪس، مصنوعي ذهانت ۽ ٽيڪنالاجي سان لاڳاپيل صنعتون وڌي رهيون آهن. ان سان گڏ، ملڪ تعليم ۽ تحقيق تي به سيڙپڪاري ڪري رهيو آهي، جيئن نوجوان صرف تيل جي شعبي ۾ نه پر ٻين علائقن ۾ به ڪم ڪري سگهن.
قطر پڻ هڪ اهڙو ملڪ آهي، جيڪو تيل ۽ خاص طور تي قدرتي گئس تي ڀاڙيندو رهيو آهي. قطر جي قدرتي گئس دنيا ۾ وڏي اهميت رکي ٿي، ڇو ته اهو صاف ۽ سستو آهي. پر قطر به ڄاڻي ٿو ته مستقبل ۾ صرف گئس تي ڀاڙڻ مناسب نه هوندو. ان ڪري ملڪ شمسي توانائي ۽ ٻين نون منصوبن تي سيڙپڪاري ڪري رهيو آهي. 2022 ۾ قطر فٽبال ورلڊ ڪپ جي ميزباني ڪئي، جنهن سان ملڪ کي عالمي سطح تي هڪ نئين سڃاڻپ ملي. هزارين سياح اچي ملڪ ۾ سيڙپڪاري ۽ خرچ ڪيائون، جنهن سان معيشت کي نئون لاڙو مليو. هاڻي قطر چاهي ٿو ته رڳو راندين ۾ نه پر ٻين شعبن جهڙوڪ تعليم، صحت ۽ ٽيڪنالاجي ۾ به اڳڀرو ٿئي. انهن ٽنهي ملڪن لاءِ شمسي توانائي سڀ کان اهم آهي. وچ اوڀر ۾ سج جي روشني هر وقت موجود هوندي آهي جيڪو هڪ وڏو قدرتي تحفو آهي. جيڪڏهن اهو صحيح طريقي سان استعمال ڪيو وڃي ته هزارين ميگاواٽ بجلي پيدا ڪري سگهجي ٿي. ان کان علاوه، هوائن جي توانائي به استعمال ٿي رهي آهي. ڪٿي سمنڊ جي ڪنارن تي هوائن جا وڏا پکا لڳايا پيا وڃن، ته ڪٿي جبلن ۾ صاف توانائي جا نوان منصوبا ٺهندا پيا وڃن. ان سان گڏ، پاڻي کي صاف ڪرڻ لاءِ به جديد ٽيڪنالاجيون اختيار ڪيون پيون وڃن ته جيئن ماڻهن لاءِ پيئڻ جو پاڻي موجود رهي.ماحولياتي مسئلا انهن ملڪن کي وڌيڪ مجبور ڪري رهيا آهن. تيل ۽ گئس جي استعمال سان آبهوا ۾ ڌوڙ ۽ زهر وڌي ٿو، جيڪو نه رڳو ماڻهن جي صحت لاءِ نقصانڪار آهي پر ڌرتي جي ماحول کي به خراب ڪري ٿو. عالمي سطح تي ڪيل معاهدا جهڙوڪ پيرس معاهدو انهن ملڪن کي به پابند ڪن ٿا ته اهي صاف توانائي اختيار ڪن ۽ ماحولياتي تبديلي کي روڪڻ لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪن. سعودي عرب، امارات ۽ قطر هاڻي دنيا کي ڏيکارڻ چاهين ٿا ته اهي رڳو تيل جا ملڪ ناهن پر صاف توانائي ۽ پائيدار ترقي جا مرڪز بڻجي سگهن ٿا. انهن پاليسين سان گڏوگڏ هڪ اهم مقصد نوجوانن لاءِ نوان روزگار پيدا ڪرڻ آهي. ڇو ته تيل جي شعبي ۾ نوڪرين جون حدون آهن. پر جڏهن ملڪ سياحت، ٽيڪنالاجي، تعليم، صنعت ۽ صاف توانائي تي ڌيان ڏيندو ته هزارين نيون نوڪريون پيدا ٿينديون. ان سان گڏ، پرڏيهي سيڙپڪاري به وڌندي ڇو ته دنيا جون وڏيون ڪمپنيون صاف توانائي ۽ ٽيڪنالاجي ۾ سيڙپ ڪرڻ ۾ دلچسپي وٺن ٿيون. اهو عمل انهن ملڪن جي معيشت کي وڌيڪ مضبوط ڪندو ۽ تيل کانسواءِ به هڪ مستحڪم مستقبل ڏياريندو،آخر ۾ اهو چئي سگهجي ٿو ته وچ اوڀر جي انهن ملڪن جو مستقبل هاڻي صرف تيل تي ڀاڙڻ وارو نه رهيو آهي سعودي عرب، گڏيل عرب امارات ۽ قطر پنهنجي منصوبن ۽ پاليسين سان دنيا کي ڏيکارڻ چاهين ٿا ته اهي ملڪ صاف توانائي، ٽيڪنالاجي، تعليم ۽ سياحت ۾ اڳڀرا ٿي سگهن ٿا. اهو رڳو انهن لاءِ ئي نه پر سڄي دنيا لاءِ به هڪ مثبت قدم آهي. ڇو ته صاف توانائي دنيا جي ماحول کي بهتر بڻائيندي ۽ ايندڙ نسلن لاءِ هڪ صحتمند ۽ محفوظ زندگي مهيا ڪندي.