تازا ترين
  • *پي ڊي ايم طرفان 13 ڊسمبر تي لاهور جي مينارِ پاڪستان گرائونڊ تي جلسو ڪرڻ جو فيصلو*
  • *اسلام آباد هاءِ ڪورٽ طرفان نواز شريف اشتهاري قرار*
  • *اڳوڻي صدر آصف زرداري ۽ عبدالغني مجيد جي پارڪ لين ريفرنس ۾ حاضري کان ڇوٽ واري درخواست منظور*
  • *ملڪ ۾ قاتل وائرس ڪورونا وڌيڪ 75 ماڻهن کان حياتيون کسي ورتيون، 2 هزار 829 نوان ڪيس ظاهر*
  • *وفاقي وزير شبلي فراز جي نواز ليگ اڳواڻ اسحاق ڊار تي تنقيد، سچ اڳيان اسحاق ڊار جا هٿ پير ٿڌا ٿي ويا: شبلي فراز*
  • *ڪيسز ۽ گرفتارين سان عوامي احتجاجن کي نٿو روڪي سگهجي: پ پ اڳواڻ نيئر بخاري*
  • *عمران خان کي 13 ڏينهن جو الٽيميٽم ڏنو آهي، بهتر آهي ته استعيفيٰ ڏئي هليو وڃي: مريم اورنگزيب*عمران خان استعيفيٰ نه ڏني ته عوام کيس گهرڀيڙو ڪري ڇڏيندو: نواز ليگ اڳواڻ*
  • *پنجاب سرڪار شهباز شريف ۽ حمزه شهباز جي پرول تي آزادي ۾ هڪ ڏينهن جي واڌ ڪري ڇڏي*

چارلس نيپيئر سنڌ جي فتح کي گناهه قرار ڏنو

حيدرآباد ڀرسان مياڻي جي ميدان ۾ اڪثر گلابن جو فصل پوکيو ويندو آهي، اتي جڏهن ميدان ۽ جهنگ هو ته 1843ع ۾ سنڌ جي حاڪمن ٽالپرن ۽ انگريزن ۾ فيصلائتي جنگيون ٿيون ته دٻي واري جنگ کان اڳ مياڻي ۾ سنڌ جي فوجن کي انگريزن 17 فيبروري تي هارايو هو. ان حوالي سان دنيا جي مشهور ۽ گهڻي ڀاڱي مستند انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا ۾ سر چارلس جيمس نيپيئر واري انٽري ۾ ڄاڻايل آهي ته هن اها فتح حاصل ڪرڻ بعد هن برطانيا ڏانهن ليٽن ٻوليءَ ۾ هڪ لفظ موڪليو هو ۽ اهو هو Peccavi جنهن جي انگريزي ۾ معنيٰ I have sinned آهي. ان وقت به ان لفظ تي وڏا تبصرا ٿيا ۽ چيو ويو ته نيپيئر کي سنڌ فتح ڪرڻ جو پڇتاءُ ٿيو آهي پر ڪجهه مبصرن جو خيال هو ته هن اهو هڪ لفظ مزاحيا رسالي Punch ڏانهن موڪليو هو جنهن جو “سنڊ sinned“ مان مطلب ”سنڌ Sind“ جي فتح ئي هو. پر بعد ۾ ڪيترن ئي تاريخدانن ۽ تاريخ جي نقادن جو چوڻ هو برطانيا ۾ به سنڌ جي فتح تي تنقيد ٿي هئي ۽ ان جو اڳواٽ ادراڪ چارلس نيپيئر کي به هو ان ڪري هن ٻٽي سمجهاڻي وارو اهو لفظ استعمال ڪيو جنهن جو هونئن سڌي معنى “مون کان گناهه ٿي ويو آهي.” چارلس نيپيئر جي حوالي سن برٽينيڪا ۾ جيڪا انٽري ٿيل آهي ان انٽري ۾ به ان لفظ جي حوالي سان هي جملا ڄاڻايل آهن:
After the victory at Miani, he was said to have sent a dispatch consisting of one word, “Peccavi” (Latin: “I have sinned”—i.e., “I have Sind”). However, it is unlikely that Napier sent such a message; the episode is thought to have been invented by the British humour magazine “Punch”.
(مياڻي واري جنگ ۾ سوڀ ماڻڻ کانپوءِ، هن هڪ لفظ ٽپال ۾ موڪليو، “پيڪاوي”، (ليٽن: “مون کان گناهه ٿي ويو.”- ٻين لفظن ۾، “مون سنڌ ماڻي ورتي.” جيئن ته، چارلس نيپيئر اهو پيغام موڪليو هو، پر برطانيا جي مزاحيا رسالي پُنچ Punch ان ڪري اهو امڪاني طور اها معنيٰ ايجاد ڪئي ته ان جو مطلب اهو ئي آهي.) (يعني مون سنڌ ماڻي ورتي. I have Sind) پر برٽينيڪا جي متن مان تاثر اهو ئي آ ته ان اطالوي ٻولي جي هڪ لفظ جو اهو مفهوم مزاحيا رسالي ئي ڪڍيو هو.
برطانيا جي شهر لنڊن ۾ 10 آگسٽ 1782ع تي پيدا ۽ 29 آگسٽ 1853ع تي پورٽسمائوٿ هيمپشائر ۾ فوت ٿيندڙ چارلس نيپيئر سنڌ فتح ڪرڻ بعد جڏهن برطانيا جي نقادن جي نشاني تي آيو ته هن سنڌ فتح ڪرڻ جي طريقي تي پڇتاءُ ڪيو هو جو سنڌ جي حڪومت پاران ڪنهن به قسم جي اڳرائي سامهون نه آئي هئي ۽ سنڌ ساڻن ڪيل معاهدن آڌار سندن اڪثر معاهدن تي عمل به ڪري رهي هئي. چارلس نيپيئر کي مختلف جنگين ۾ حصا وٺڻ ۽ ترقيون ماڻڻ بعد 1841ع ۾ هندستان موڪليو ويو. آگسٽ جي مهيني ۾ 1842ع ڌاران هن کي سنڌ ڏانهن ڪمانڊر ڪري موڪليو ويو. هو سامونڊي رستي سان سنڌ آيو ۽ سامونڊي سفر جا اهي احوال سندس ڪتاب “سنڌ جي فتح” ۾ موجود آهن. جڏهن نيپيئر سنڌ آيو ته ان وقت ايلنبرو هندستان جو گورنر جنرل هيو، هو به 1841ع ۾ اهو عهدو ماڻي پهتو هو ۽ 1844ع تائين هندستان جو گورنر جنرل رهيو. سنڌ فتح ڪرڻ بعد اهو پيغام نيپيئر ايلنبرو کي ئي موڪليو هو پر ان کي ڊيڪوڊ، گهڻ معنائن وارن لفظن يا ڪنهن لفظ جو ٻيو مطلب هئڻ جي ماهر ڪيٿرائن ونڪورٿ Catherine Winkworth ، ڪيو هو. هو اڻويهين صديءَ ۾ Hymns (ٻٽي، ڳجهي يا ٻي معنى وارا لفظ) جي ماهر هئي. چون ٿا ته هن ئي لفظ اسٽوري طور Punch رسالي کي 1844ع ۾ موڪليو هو جنهن بعد ان تي بحث شروع ٿيو هو ته سچ يا ڪوڙ. پر اها ڳالهه تاريخي طور ته ثابت ٿي آهي ته برطانوي راڄ جي سنڌ مٿان سوڀ هندستان ۾ رهندڙ توڙي برطانيا جي ڪيترن ئي انگريزن سياستدانن ۽ دانشورن اڻوڻندڙ قرار ڏني هئي. ان هڪ لفظ جي حوالي سان بي بي سي هسٽري ميگزين جي 9 مارچ 2012ع واري ليک ۾ ڄاڻايل آهي ته:
….Sindh was a wealthy province with a thriving textile industry. While many complained that Napier was exceeded his orders, neither the Honourable East India Company nor the British government was in any hurry to return it to the control of its amirs.
”…سنڌ ٽيڪسٽائيل واري صنعت جي واڌ ويجهه جي حوالي سان ستابو صوبو هيو. اهي تمام گهڻيون شڪايتون هيون ته نيپيئر حد کان وڌي حڪم عدولي ڪئي، ڇو ته نه ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ نه ئي وري برطانوي سرڪار کي اميرن تي ضابطو آڻڻ جي تڪڙ هئي.“
بي بي سي جي ان اسٽوري ۾ اهو به ڄاڻايو ويو آهي ته “پڪاوي” لفظ وارو ان لفظ جو ريڪارڊ ناهي مليو ان ڪري اها ان سورنهن سالن جي ڪيٿرائين جي ئي شرارت ٿي سگهي ٿي جو جڏهن 1844ع ۾ رسالي ۾ سندس اها اسٽوري ڇپي ته ان حقيقت جو روپ اختيار ڪيو. پر ٻئي پاسي ڏسبو ته برطانيا جي مشهور ڪيمبرج نصاب، جيڪو سڄي پاڪستان ۾ پڙهايو ويندو آهي، ان جي پاڪستان اسٽڊيز سبجيڪٽ ۾ به سنڌ واري چيپٽر ۾ مٿان مٿان چارلس نيپيئر جي اها سٽ ڏنل آهي: “مون کان گناهه ٿي ويو.” ان مان ڳالهه واضع ٿئي ٿي ته انگريزن ۾ سنڌ جي فتح تي پشيماني به هئي، اهڙو اظهار ته انگريز اعلى عملدار جيمس آئوٽرام به “سنڌ جي فتح” ڪتاب ۾ سندس کل لاٿي آهي ۽ جواب ۾ نيپيئر کي پاڻ ڪتاب لکڻو پئجي ويو. جڏهن ته پي. اين کيرا جي 1941ع ۾ ڇپيل مشهور ڪتاب “برٽش پاليسي ٽو وارڊس سنڌ اپ ٽو دي انيڪسيشن سنڌ، 1843ع” ۾ به واضع طور برطانيا جي اهم حلقن پاران ان عمل کي انتهائي غلط ڄاڻايو ويو آهي. ڪجهه ماڻهن ان جي حمايت به ڪئي. ڪتاب ۾ صفحي 52 تي آهي ته: “سنڌ تي ڪاهه ڪري ان کي برطانوي حڪومت ۾ شامل ڪرڻ تي تڏهن تمام گهڻا اعتراض به سامهون آيا ته جذبو به ڏيکاريو ويو، ايلنبرو ۽ نيپيئر تي شديد تنقيد به ٿي ته ساراهيو به ويو.“

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *