تازا ترين
  • *ڪراچي: مڪاني کاتي جي ملازمن پاران پگھارون آن لائين نه ٿيڻ خلاف احتجاجي مظاھرو *مڪاني کاتي جا سوين ملازم پريس ڪلب اڳيان ڌرڻو ھڻي ويھي رھيا، نعريبازي *سنڌ جي وڏي وزير واعدو ڪيو ھو پر ھن وقت تائين پگھارون آن لائين ناھن ٿيون: اڳواڻ*
  • *اسلام آباد: احتساب عدالت ۾ بينظير انڪم سپورٽ پروگرام جا ڪروڙين رپيا هڙپ ڪرڻ وارو ريفرنس*عدالت پيش نه ٿيڻ تي چئن جوابدارن جا گرفتاري وارنٽس جاري ڪري ڇڏيا *سعيد بلوچ، سليم خالد، عفت زهريٰ ۽ شعيب خان جا وارنٽس جاري ڪيا ويا *ريفرنس ۾ پ پ جي فرزانه راجا سميت 18 جوابدار نامزد آهن : نيب*
  • *سپريم ڪورٽ ۾ سکر ۽ ڪوٽڙي بئراج جي ڪينالن جي صفائي جون رهتون ادا نه ڪرڻ وارو معاملو *سپريم ڪورٽ پاران چيف انجنيئر سکر، ڪوٽڙي ۽ ايم ڊي سيڊا کان رپورٽ طلب *مونکي 2018 ۾ سکر ۽ ڪوٽڙي بئراج جي ڪينالن جي صفائي جو ٺيڪو مليو هو: درخواست *فنڊز جاري نه ٿيا پر مون پنهنجو ڪم مڪمل ڪيو: ٺيڪيدار * رقم ڏيڻ واري مطالبي تي صوبائي فنانس سيڪريٽري ڪميٽي جوڙي، ان منهنجي حق ۾ فيصلو ڏنو*
  • *سکر ۾ آبپاشي کاتي ۽ ضلعي انتظاميه پاران حددخلين خلاف آپريشن ٻئي ڏينهن به جاري *هيوي مشينري جي مدد سان حددخليون ڊاهڻ جو عمل جاري، وڏي انگ ۾ شهري گڏ ٿي ويا *ايڪسين سکر بئراج فياض شاهه، مختيارڪار سٽي ۽ ٻيا آفيسر به موجود*
  • *دادو ۾ مغوي ناري نمرتا ملاح جي وارثن جو عدالتي احاطي ۾ احتجاج *ايف آءِ آر داخل هئڻ باوجود پوليس جوابدار گرفتار ڪرڻ بدران اسان کي ڌمڪيون ڏيئي رهي آهي: مظاهرين *عدالتي احاطي ۾ احتجاج کان روڪڻ تي اهلڪارن ۽ نمرتا جي وارثن ۾ جهڙپون*
  • *اسلام آباد: وزير اعظم عمران خان جي صدارت هيٺ وفاقي ڪابينا جو اجلاس *ڪايبنا جي اجلاس ۾ معاشي ۽ سياسي سرگرمين سميت قومي سلامتي واري معاملي جو جائزو *ڪابينا جي اجلاس ۾ گلگلت بلتستان ۾ چونڊ نتيجن بابت بريفنگ به ڏني ويندي *ڪابينا ۾ ڪڻڪ، کنڊ جي اگهن ۾ واڌ سميت ٻين معاملن تي بريفنگ ڏني ويندي*
  • *خيرپور ويجهو قومي شاهراهه تي لڳل لکين روپين جون سولر پليٽون ۽ لائيٽون چوري *شاهه حسين باءِ پاس ڀرسان چور پول ڪيرائي 30 کان وڌيڪ سولر پليٽون ۽ لائيٽون چوري ڪري ويا *سولر پليٽن ۽ لائيٽن جي چوري بابت جاچ ڪري رهيا آهيون، جلد جوابدار گرفتار ڪيا ويندا: پوليس*
  • *لاهور:احتساب عدالت ۾شهباز شريف ۽ حمزه شهباز خلاف رمضان شگر ملز ريفرنس جي ٻڌڻي *عدالت ن ليگ اڳواڻ حمزه شهباز جي جوڊيشل رمانڊ ۾ پهرين ڊسمبر تائين واڌ ڪري ڇڏي *حڪومت اپوزيشن کان انتقام وٺڻ بدران عوامي مسئلن تي ڌيان ڏئي: حمزه شهباز*
  • *نئون ديرو واسي نوجوان پراسرار نموني لاپتا، وارثن جو احتجاج *16ورهين جو احمد بيگ ميراڻي لاڙڪاڻي جي موبائيل مارڪيٽ مان موٽرسائيڪل سميت گم ٿي هو: وارث*
  • *تنگواڻي ۾ ميونسپل ڪاميٽي جي ٻن ملازمن ۾ جهيڙو، گرفتار ٿيڻ بعد آزاد *ميونسپل ملازمن ڪرم علي نصيراڻي ۽ عابد علي نصيراڻي ۾ جهيڙو ٿي پيو *تنگواڻي: جهيڙو ڪندڙ ملازم گرفتار، ٽائون آفيسر جي مداخلت تي آزاد*
  • *اسلام آباد: احتساب عدالت ۾ آصف زرداري، فريال ٽالپر ۽ ٻين خلاف جعلي اڪائونٽس ريفرنس *اڳوڻي صدر آصف علي زرداري ۽ فريال ٽالپر جي حاضري کان ڇوٽ واري درخواست منظور *پوليس پاران گرفتار جوابدار حسين لوائي کي عدالت آڏو پيش نه ڪيو ويو*
  • *دادو: خانپور جوڻيجو ڀرسان پسٽل ڇٽڻ سبب نينگر زخمي *12ورهين جي عرفان پٽ نواب آرائين کي دادو اسپتال مان طبي امداد بعد نوابشاهه منتقل ڪيو ويو *دادو: عرفان کي پسٽل جون ٻه گوليون لڳل هيون: ڊاڪٽر*

ھندي سمنڊ جي اھميت ۽ چين جو ڪردار

گذريل ڪالم ۾ اسان ايران چين معاھدي بابت ھن خطي جي تبديل ٿيندڙ صورتحال بابت ڳالهايو ھو ۽ ھن ڪالم ۾ ھندي سمنڊ جي تيزي سان وڌندڙ اھميت بابت تي ڪجهه نظر ڦيرائينداسين.
گذريل ھڪ ڏھاڪي کان ھندي سمنڊ عالمي سياست سان گڏ عالمي واپار جو مرڪز ٿيندو پيو وڃي جنهن سان ھن خطي جي سماجي تبديلي اڻٽڻ ٿي وئي آھي.
تازو چين ۽ ايران جي وچ ۾ٿيل معاھدو جيڪو جنوري ۾ چيني صدر شي جن پنگ جي دوري دوران ٿيو، انهي معاهدي سان ھن خطي ۾ هڪ نئين دور جي شروعات ٿيڻ واري آهي ، جنهن سان ايندڙ 10 سالن ۾ 400 ارب ڊالر تائين معاشي لاڳاپا وڌائڻ جو ذڪر آهي. آخر گذريل ڏھاڪي کان چين ھن خطي کي ايتري اھميت ڇو پيو ڏئي ان لاءِ اسان کي ھندي سمنڊ جي جاگرافيائي اھميت کي ڏسڻو پوندو.
هندي سمنڊ وارو علائقو 28 رياستن تي مشتمل آهي ، ٽن براعظمن سان ملندڙ ۽ دنيا جي ايراضي جي 17.5 سيڪڙو حصي تي پکڙيل آهي.
انهن 28 ملڪن ۾ انڊين اوشن ريم ايسوسيئيشن جا 21 ميمبر به شامل آهن ،2017ع ۾ هي علائقو دنيا جي ڪل آبادي جو 35.0 سيڪڙو (2.6 ارب ماڻهو) جو گهر هو. جيڪاسال 2020ع ۾ ان کان وڌي وئي آهي آهي. آخر ھندي سمنڊ جي ايتري اھميت ڇو آهي؟
هندي سمنڊ دنيا جي ٽوٽل تيل جو 16.8 سيڪڙو ۽ قدرتي گئس جو ٽوٽل 27.9 سيڪڙو ذخيرو رکي ٿو.
ھي خطو معيشت ۾ عالمي پيداوار جي 35.5 سيڪڙو حصي جو حصيدار آهي. هي علائقو 17ـ2016ع ۾ 28 سيڪڙو کان مٿي دنيا ۾ مڇي مھيا ڪرڻ جو سبب بڻيو. جڏهن ته 1950ع واري ڏهاڪي کان وٺي ھن علائقي ۾ مڇي پڪڙڻ ۾ مسلسل واڌ ٿي رهي آهي جنهن سان ھنن ملڪن جي آمدني پڻ وڌي رھي آهي ۽ اهو ڪيترن ئي ملڪن ۾ برآمداتي صنعتن لاءِ ڪامياب بنياد ٺاهي چڪو آهي. مثال طور ، انڊونيشيا ۽ ڀارت 2017ع ۾ تقريبن عالمي منڊي ۾ مڇي جو 4.5 سيڪڙو برآمد ڪيو. هي سمنڊ پاڻي رستي مڊل ايسٽ ، آفريڪا ۽ ايسٽ ايشيا کي يورپ ۽ آمريڪا سان ملائڻ جو اھم رستو آهي. ڇاڪاڻ ته دنيا جي 100کان مٿي ڪنٽينر بندرگاهن مان 23 بندرگاهه ھن علائقي ۾ اچي وڃن ٿا.
2011ع کان 2017ع جي وچ ۾ ، سنگاپور ۽ دبئي جي مشهور علائقائي بندرگاهن ذريعي ڪنٽينر ٽرئفڪ جي اوسط سالياني واڌ 2.6 سيڪڙو ۽ 3.8 سيڪڙو رڪارڊ ڪئي وئي.
ھڪ دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ھن خطي ۾ ننڍن بندرگاهن جي خطي جي وڏن بندرگاهن کان وڌيڪ ترقي ڏٺي وئي آهي ، جيئن ته سري لنڪا ۾ ڪولمبو جي بندرگاهه ۽ ڪينيا ۾ ممباسا ، جنهن جي سراسري طورترقي 6.1 سيڪڙو ۽ 8.8 سيڪڙو رھي. ان مان مراد آهي ته خطي جي اندر واپاري رابطا وڌي چڪا آهن ۽ ٻاهرين تجارتي ڀائيوارن سان رابطن کي مضبوط ڪيو ويو آهي ،چين ھن علائقي جو سڀ کان وڏو ۽ اهم واپاري پارٽنر طور اڀري آيو آهي ، جنهن جي 2017ع ۾ ڪل مال جي تجارت جو 16.1 سيڪڙو ، ۽ 2000 ۾ 4.8 سيڪڙو کان مٿي ھيو.
نيويگيشن جي آزادي ھندي سمنڊ جي واپار لاءِ تمام ضروري آهي پر ڪجهه علاقائي خطرن جهڙوڪ ڪجهه طاقتور ملڪن وچ ۾ مقابلو ، غير روايتي تحفظ وارا خطرا ۽ ماحولياتي بگاڙ جھڙا خطرا ھر روز وڌي رھيا آهن ان کان علاوه سامونڊي قذاقن جا مسئلا پڻ رڪارڊ ڪيا وڃن ٿا.
چين گذريل ڪيتري وقت کان ھندي سمنڊ جي چوڌاري مختلف ملڪن کان بندرگاھ وٺي انهن علائقن ۾ واپار شروع ڪرڻ جي ارادي سان آھستي آھستي ڪم شروع ڪيو آهي. انهن بندرگاھن ۾ بنگلاديش جو چٽاگانگ ، پاڪستان جو گوادر ، سري لنڪا جو هيممبونتو ، ميانمار جوڪيوپڪي ، ملائيشيا جو ملاڪا ، ۽ ڪينيا ۾ ممباسا بندرگاھه شامل آهن. هندي سمنڊ واري علائقي ۾ تجارتي بندرگاهن ۾ چين جي سيڙپڪاري جو هڪ اهم سبب ته دنيا جي ھر ڪنڊ ۾ چيني مصنوعات جي پھچ ۽ چين جي وڌيل آبادي کي دنيا ۾ پھچائي ملڪي آبادي کي روزگار سان لڳائڻ پڻ آهي. 2018ع تائين ، چيني ڪمپنيون سلڪ روڊ منصوبي تحت 34 ملڪن جي ڪل 42 بندرگاهن جي تعمير ۽ تجارت ۾ حصو وٺي چڪيون آهن.
ھتي سوال اڀري ٿو ته چين ۽ ايران جي معاھدي کان پوءِ C.PEC جي اھميت تي ڪو اثر ته نه پوندو.
عام تاثر آهي ته پاڪستان ۽ چين ۾ CPEC معاھدو عالمي دٻاءُ جو شڪار آهي ! مگر ھن معاھدي کان پوءِ اقتصادي طور پاڪستان جي اھميت ۾ وڌيڪ اضافو ٿيندو ڇاڪاڻ ايران جي بندرگاھن تائين سڌي طرح رسائ چين جي لاءِ ڏکيو ڪم ھوندو جنهن سان پاڪستاني روڊ رستا استعمال ڪرڻ سان پاڪستان ۾ واپاري رجحان ۾ اضافوٿيندو.
ڇاڪاڻ ته گوادر پورٽ ۽ ايراني مشهور بندرگاھه پورٽ عباس جي وچ ۾ صرف 650 ڪلوميٽرن جو مفاصلو آهي ۽ پورٽ چابھار جي وچ وارو مفاصلو 200ڪلوميٽر آهي تنھڪري چين لاءِ سڌي طرح پورٽ عباس تائين پھچ ڏکيو ڪم آهي.
چين ايران معاھدو ۽ ڀارت جي پريشاني
ھي معاھدو ڀارت جي سوچ کان گهڻو ابتڙ آهي ايران ۽ چين جا تعلقات ڀارت لاءِ پريشاني ۽ اسٽريٽجڪ منظرنامي کي تبديل ڪرڻ جو سبب بڻجي سگهن ٿا. حقيت ۾ ھي معاھدو چين جو پاڪستان سان اتحاد ۾ وڌندڙ چيني تسلط ڏانهن اشارو سمجهي سگهجي ٿوجيڪو افغانستان سان ڀارت جي لاڳاپن لاءِ خطرو آهي.
ڇاڪاڻ ته ڪجهه وقت اڳ ۾ پورٽ چابهار جي ترقي لاءِ ڀارت-افغانستان-ايران تربيتي معاهدي جا افواھه ھاڻي صرف افواھه ٿي رھجي ويا ۽ ايران جو چين سان معاھدي کان پوءِ ھاڻي ھن قسم جو معاھدو ممڪن نه ٿو لڳي. ساڳي ريت چين جي پاڪستان سان ويجهڙائپ هندستان جي پريشاني جو هڪ وڌيڪ سبب آهي.
ھڪ ڳالهه اھم آهي ته ڀارت جا ايران سان لاڳاپا گھڻي حد تائين ختم ٿي چڪا آهن ڇاڪاڻ ايران مٿان آمريڪي پابنديون لاڳو ٿيڻ کانپوءِ هندستان ايران سان پنهنجي واپاري لاڳاپا گهٽائڻ تي راضي ٿي ويو ھو ۽ ڀارت ايران سان پنهنجا تعلقات پڻ گهٽ ڪري چڪو ھو.
صدر ٽرمپ جو دورو ۽ انڊو،آمريڪي اقتصادي ۽ اسٽريٽجڪ پارٽنرشپ ۾ اضافو لڳي رهيو آهي. اهو ممڪن ناهي ته ايران سان تعلقات ويجهي مدت ۾ بهتر ٿي سگهن جنھن جو نقصان ڀارت لاءِ پريشاني جو سبب آهي.
ھاڻي ڏسڻو اھو آھي ته چين ايران معاھدي کان پوءِ ھن خطي تان آمريڪي تسلط ڪيئن ختم ٿيندو.

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *